Арганізацыя, адказная за распрацоўку
Альянс “Зялёная Беларусь”
Кароткае апісанне рэформы
Энергетычная сістэма Беларусі на працягу многіх гадоў фарміравалася ў стане глыбокай залежнасці ад аднаго знешняга пастаўшчыка энергарэсурсаў, што зрабіла яе ўразлівай да палітычнага і эканамічнага ўздзеяння звонку. Гэтая залежнасць стала фактарам абмежавання суверэнітэту, стрымлівання развіцця аднаўляльных крыніц энергіі, пагрозы ўнутранай бяспецы і інструментам для знешняга шантажу.
Мэта прапанаванай рэформы — стварыць устойлівую, самадастатковую і дыверсіфікаваную энергетычную сістэму, здольную абараніць суверэнітэт Беларусі, гарантаваць устойлівую працу эканомікі і забяспечыць грамадзян надзейнай, даступнай і бяспечнай энергіяй.
Рэформа прадугледжвае тры ключавыя элементы:
- пераадоленне крытычнай залежнасці і дыверсіфікацыя паставак;
- мадэрнізацыя і дэцэнтралізацыя энергетычнай сістэмы;
- паслядоўны пераход на сучасную, устойлівую і аднаўляльную энергетыку, з прыярытэтам нацыянальных інтарэсаў і энергетычнай бяспекі дзяржавы.
Праблемы, на рашэнне якіх накіравана рэформа
Энергетычная сістэма Беларусі доўгі час знаходзіцца ў стане глыбокай залежнасці ад аднаго знешняга пастаўшчыка энергарэсурсаў. Такая залежнасць прывяла не толькі да эканамічнай уразлівасці, але і стала інструментам палітычнага ціску. Пастаўкі энергіі неаднаразова выкарыстоўваліся для націску на ўнутраныя рашэнні беларускай дзяржавы, што абмяжоўвала яе суб’ектнасць і прымушала рабіць палітычныя і эканамічныя саступкі. У выніку энергетыка перастала быць нейтральнай інфраструктурнай галіной і ператварылася ў рычаг знешняга ўплыву.
Сыравінная мадэль, якая склалася, замарудзіла развіццё аднаўляльнай энергетыкі, стварыла перакос у бок імпарту і фактычна замацавала залежнасць на дзесяцігоддзі. Унутраныя рашэнні па энергетычным планаванні часта вымушана прымаюцца не з нацыянальных, а з вонкавых разлікаў. Такая канфігурацыя стварае прамую пагрозу дзяржаўнаму суверэнітэту, унутранай бяспецы, эканоміцы і дабрабыту грамадзян.
У выніку Беларусь сутыкаецца з комплексам рызык, якія праяўляюцца на некалькіх узроўнях:
1) Знешнія рызыкі:
— геапалітычны ціск і рызыка палітычнага шантажу;
— залежнасць ад абмежаванай колькасці пастаўшчыкоў;
— ваганні сусветных рынкаў энергарэсурсаў;
— уплыў санкцый і міжнародных канфліктаў на энергабяспеку краіны.
2) Унутраныя рызыкі:
— зношанасць энергетычнай інфраструктуры;
— адсутнасць дыверсіфікацыі крыніц энергіі;
— высокая ступень цэнтралізацыі энергасістэмы;
— недастатковы ўзровень бяспечнасці паставак у крызісных умовах.
3) Эканамічныя і сацыяльныя наступствы:
— рост цэн на энергарэсурсы і нагрузкі на насельніцтва;
— пагроза бесперабойнасці вытворчасці, ацяплення і энергазабеспячэння;
— рызыка сацыяльнай напружанасці і падзення канкурэнтаздольнасці эканомікі.
4) Стратэгічныя рызыкі:
— уразлівасць да кіберапагроз і тэхнічных збояў;
— дэфіцыт інвестыцый у мадэрнізацыю;
— тармажэнне развіцця аднаўляльных крыніц энергіі і энергаэфектыўнасці.
Энергетычная залежнасць ператварылася ў сістэмную пагрозу суверэнітэту, бяспецы і будучыні Беларусі. Без выхаду з гэтай залежнасці і без устойлівай нацыянальнай энергасістэмы немагчыма гарантаваць дзяржаўную незалежнасць, эканамічную стабільнасць і абароненасць грамадзян.
Асноўныя мэты і задачы рэформы
Галоўная мэта рэформы — забеспячэнне энергетычнай незалежнасці і ўстойлівасці Беларусі як асновы дзяржаўнага суверэнітэту, нацыянальнай бяспекі і эканамічнага развіцця.
Энергетычная сістэма павінна быць здольная функцыянаваць стабільна, надзейна і без знешняга ўплыву, гарантаваць даступныя энергакрэдыты для грамадзян і бізнесу, падтрымліваць устойлівую працу прамысловасці і сацыяльнай інфраструктуры, а таксама своечасова адаптавацца да глабальных тэхналагічных і экалагічных тэндэнцый.
Задачы рэформы:
- Сфарміраваць суверэнную нацыянальную энергетычную палітыку, якая выключае выкарыстанне энергетыкі як інструмента знешняга ціску або палітычнага шантажу.
- Дыверсіфікаваць пастаўкі энергарэсурсаў і скараціць крытычную залежнасць ад аднаго пастаўшчыка.
- Павысіць устойлівасць і жывучасць энергасістэмы, у тым ліку праз дэцэнтралізацыю, мадэрнізацыю інфраструктуры і стварэнне стратэгічных рэзерваў.
- Паскорыць развіццё аднаўляльных крыніц энергіі, укараніць сучасныя тэхналогіі генерацыі, назапашвання і кіравання спажываннем энергіі.
- Павысіць энергаэфектыўнасць краіны, уключаючы жыллёвы фонд, дзяржаўны сектар, транспарт і вытворчасць.
- Стварыць празрыстую мадэль кіравання энергасістэмай, якая грунтуецца на прафесіяналізме, падсправаздачнасці і прававых гарантыях.
- Забяспечыць сацыяльна справядлівы і эканамічна збалансаваны пераход, каб рэформа не прывяла да рэзкага росту нагрузкі на грамадзян і бюджэт.
- Умацаваць энергетычную бяспеку дзяржавы, уключаючы кіберабарону, тэхналагічную незалежнасць і абарону крытычнай інфраструктуры.
Крокі па рэалізацыі рэформы
I. Стратэгічныя і інстытуцыйныя меры
- Распрацоўка нацыянальнай стратэгіі энергетычнай бяспекі і ўстойлівасці.
- Увядзенне абавязковых пратаколаў крызіснага рэагавання.
II. Тэхнічная ўстойлівасць і мадэрнізацыя
- Мадэрнізацыя энергетычнай інфраструктуры і павышэнне яе надзейнасці.
- Паступовая дэцэнтралізацыя вытворчасці і сетак.
- Паляпшэнне сістэм кіравання і маніторынгу.
III. Дыверсіфікацыя і энергетычная незалежнасць
- Разнастайванне крыніц паставак энергарэсурсаў.
- Падтрымка развіцця аднаўляльных крыніц энергіі.
- Скарачэнне залежнасці ад аднаго знешняга пастаўшчыка.
Этапы ўкаранення
- Падрыхтоўчы этап — планаванне, аналіз і падрыхтоўка нарматыўнай базы.
- Асноўны этап — паступовая мадэрнізацыя і дыверсіфікацыя сістэмы.
- Этап умацавання — укараненне новых стандартаў устойлівасці і кіравання.
Органы, якія прымаюць рашэнні
Парламент, урад, рэгулятары ў энергетычнай сферы, мясцовыя органы ўлады, спецыялізаваныя энергетычныя службы і ведамствы.
Нарматыўна-прававая база
Рэформа ажыццяўляецца на базе дзеючага заканадаўства Рэспублікі Беларусь у сферы энергетыкі, дзяржаўнай бяспекі, інфраструктуры і надзвычайных сітуацый.
